Sikorsky UH-60 Black Hawk: ABŞ ordusunun əsas çoxməqsədli nəqliyyat helikopteri
ABŞ-ın Sikorsky şirkəti (hazırda Lockheed Martin) tərəfindən istehsal olunan UH-60 Black Hawk orta sinif çoxməqsədli helikopterdir. 1979-cu ildən bu günə qədər ABŞ ordusunun əsas nəqliyyat və döyüş dəstəyi helikopteri kimi xidmət edir.
Black Hawk yüksək etibarlılığı, güclü mühərrikləri və müxtəlif vəzifələrə uyğunlaşa bilməsi ilə tanınır. Desant daşıma, xilasetmə, tibbi evakuasiya, komanda-idarəetmə və xüsusi əməliyyatlar üçün geniş istifadə olunur.
Tarix və inkişaf
UH-60 layihəsi 1970-ci illərin əvvəllərində UH-1 Huey helikopterinin əvəzi kimi başladı. Sikorsky şirkətinin YUH-60A prototipi 1974-cü ildə ilk uçuşunu həyata keçirdi. 1976-cı ildə müsabiqədə qalib gəldi və 1979-cu ildə rəsmi olaraq ABŞ ordusu tərəfindən qəbul edildi.
1980-ci illərdən etibarən istehsal başlayıb. Körfəz Müharibəsi, Əfqanıstan və İraq müharibələrində geniş istifadə olunub. 2000-ci illərdə UH-60M versiyası ilə modernləşdirmə proqramı həyata keçirilib. Bu gün də istehsalı davam edir.
Dizayn və texniki xüsusiyyətlər
Black Hawk iki mühərrikli, dörd pərvanəli əsas rotorlu dizayna malikdir. Güclü mühərrikləri sayəsində yüksək yükdaşıma qabiliyyətinə və yaxşı manevr xüsusiyyətlərinə sahibdir.
Əsas texniki göstəricilər (UH-60M):
Mühərrik: 2 × General Electric T700-GE-701D turboşaft
Ekipaj: 4 nəfər (2 pilot, 2 bort mühəndisi / atıcı)
Desant tutumu: 11 nəfər
Maksimum uçuş çəkisi: 10 660 kq
Faydalı yük: təxminən 4 000 kq
Maksimum sürət: 280–300 km/saat
Kruiz sürəti: 240–260 km/saat
Uçuş məsafəsi: 500–600 km (əlavə yanacaq çənləri ilə daha çox)
Silahlandırma (döyüş versiyalarında): 7,62 mm və ya 12,7 mm pulemyotlar, raketlər
Helikopterin ən böyük üstünlüklərindən biri yüksək sağ qalma qabiliyyəti və ağır şəraitdə etibarlı işləməsidir.
Variantlar
UH-60A – İlk seriya.
UH-60L – Gücləndirilmiş mühərrikli versiya.
UH-60M – Ən müasir əsas versiya (rəqəmsal kokpit, yeni mühərrik).
MH-60 – Xüsusi əməliyyatlar üçün (Night Stalkers və digər bölmələr).
HH-60 – Axtarış-xilasetmə (CSAR) versiyası.
S-70 – İxrac və mülki variant.
İstifadəçilər və döyüş təcrübəsi
UH-60 Black Hawk əsasən ABŞ ordusu, Hərbi Hava Qüvvələri və Xüsusi Qüvvələr tərəfindən istifadə olunur. Bundan əlavə, Yaponiya, Cənubi Koreya, İsrail, Avstraliya, Türkiyə, Kolumbiya və bir çox digər ölkə bu helikopteri qəbul edib.
Döyüş təcrübəsi:
1983-cü il Qrenada əməliyyatı
1991-ci il Körfəz Müharibəsi
1993-cü il Somali (Moqadişu döyüşü)
Əfqanıstan və İraq müharibələri
Müxtəlif antiterror əməliyyatları
Black Hawk xüsusilə desant əməliyyatlarında və xüsusi qüvvələrin daşınmasında yüksək effektivlik göstərib.
UH-60 Black Hawk ABŞ aviasiya sənayesinin ən uğurlu və uzunömürlü helikopter layihələrindən biridir. Yüksək etibarlılığı, çoxfunksionallığı və modernləşdirmə potensialı ilə o, bu gün də dünyanın ən yaxşı orta sinif nəqliyyat helikopterlərindən biri hesab olunur. UH-60M və gələcək modernləşdirmələrlə Black Hawk növbəti onilliklərdə də xidmətdə qalacaq.
Bu helikopter sadəcə texnika deyil, ABŞ ordusunun mobil gücünün və müasir döyüş aviasiyasının simvollarından biridir.
Nicat Osmanlı
