Mi-8: Dünyanın ən çox istehsal olunan etibarlı orta sinif helikopteri

Sovet və Rusiya aviasiya sənayesinin ən uğurlu və ən massiv istehsal olunan helikopteri Mi-8-dir. 1960-cı illərin ortalarından bu günə qədər xidmət edən bu orta sinif çoxməqsədli helikopter nəqliyyat, desant, xilasetmə, tibbi evakuasiya və döyüş dəstəyi vəzifələrini yerinə yetirir.

Mi-8 və onun modernləşdirilmiş versiyaları (Mi-17, Mi-171) bu gün də dünyanın ən çox istifadə olunan helikopterləri arasındadır. Sadə quruluşu, yüksək etibarlılığı və müxtəlif şəraitdə işləmə qabiliyyəti ilə seçilir.

Tarix və inkişaf

Mi-8 layihəsi 1950-ci illərin sonlarında Mil konstruktor bürosunda başladı. Məqsəd Mi-4 helikopterinin əvəzini yaratmaq və daha güclü, iki mühərrikli orta sinif helikopter hazırlamaq idi. İlk prototip 1961-ci ildə uçdu, 1967-ci ildə isə seriyalı istehsala başlandı.

1970–80-ci illərdə helikopter massiv şəkildə istehsal olundu. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra istehsal davam etdi və Mi-17, Mi-171 kimi modernləşdirilmiş variantlar yaradıldı. Bu gün Kazan və Ulan-Ude zavodlarında istehsal olunur.

Dizayn və texniki xüsusiyyətlər

Mi-8 klassik bir rotorlu, quyruq vinti olan dizayna malikdir. İki turboshaft mühərriki ilə təchiz olunub və yüksək yükdaşıma qabiliyyətinə sahibdir.

Əsas texniki göstəricilər (Mi-8MTV / Mi-17):

Mühərrik: 2 × Klimov TV3-117 və ya VK-2500 turboşaft

Ekipaj: 3 nəfər

Desant tutumu: 24–36 nəfər

Maksimum uçuş çəkisi: 13 000 kq

Faydalı yük: 4 000 kq (daxili), 5 000 kq (xarici asqı ilə)

Maksimum sürət: 250 km/saat

Kruiz sürəti: 220–230 km/saat

Uçuş məsafəsi: 500–600 km (əlavə yanacaq çənləri ilə daha çox)

Silahlandırma (döyüş variantlarında): 23 mm top, raketlər, pulemyotlar, bombalar

Helikopterin ən böyük üstünlüklərindən biri sadə texniki xidməti və ağır iqlim şəraitində (yüksək dağlar, isti səhra, soyuq) etibarlı işləməsidir.

Variantlar

Mi-8T – İlk əsas nəqliyyat versiyası.

Mi-8MT / Mi-17 – Gücləndirilmiş mühərrikli və modernləşdirilmiş versiya.

Mi-8MTV – Yüksək dağ şəraitinə uyğunlaşdırılmış variant.

Mi-171 – İxrac və mülki versiya.

Mi-8AMTSh – Döyüş-nəqliyyat versiyası (zirehli, silahlı).

Mi-8MSB – Ukrayna modernləşdirməsi.

İstifadəçilər və döyüş təcrübəsi

Mi-8 ailəsi 50-dən çox ölkədə istifadə olunur. Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrində də Mi-8 və Mi-17 helikopterləri var.

Döyüş təcrübəsi:

Sovet-Afgan müharibəsi

Birinci və İkinci Çeçenistan müharibələri

Suriya müharibəsi

2020-ci il Vətən müharibəsi

Ukrayna müharibəsi

Helikopter həm desant daşıma, həm də atəş dəstəyi üçün geniş istifadə olunub. Sadəliyi və etibarlılığı sayəsində bir çox münaqişədə əsas nəqliyyat helikopteri rolunu oynayıb.

Mi-8 helikopteri Sovet-Rusiya aviasiya sənayesinin ən böyük uğurlarından biridir. 60 ildən artıqdır ki, istehsal olunur və hələ də dünyanın ən çox yayılmış orta sinif helikopteri olaraq qalır. Modernləşdirmə proqramları ilə Mi-8/Mi-17 ailəsi növbəti onilliklərdə də xidmətdə olacaq.

Bu helikopter sadəcə texnika deyil, etibarlılıq, sadəlik və massiv istifadənin klassik nümunəsidir.

Nicat Osmanlı