Səssiz başlayan xəstəlik: Dağınıq sklerozun ilk əlamətləri

Dağınıq skleroz (MS) mərkəzi sinir sistemini, yəni beyin və onurğa beynini təsir edən xroniki nevroloji xəstəlikdir. Xəstəlik zamanı immun sisteminin sinir liflərini qoruyan mielin qişasına hücum etməsi nəticəsində sinir siqnallarının ötürülməsi pozula bilər.

MS hər insanda eyni formada özünü göstərmir. Bəzi insanlarda simptomlar yüngül və aralıq xarakter daşıdığı halda, digər şəxslərdə daha ciddi nevroloji problemlər yarana bilər.

Dağınıq sklerozun əsas əlamətləri

MS-in əlamətləri sinir sisteminin hansı hissəsinin təsirlənməsindən asılı olaraq dəyişir. Ən çox rast gəlinən simptomlar arasında əllərdə, ayaqlarda və ya bədənin digər hissələrində keyimə və iynələnmə, əzələ zəifliyi, görmənin bulanması, bir gözdə görmənin müvəqqəti zəifləməsi və göz hərəkətləri zamanı ağrı yer alır.

Xəstələrdə tarazlıq və koordinasiya problemləri, yerimədə çətinlik, başgicəllənmə, əzələ spazmları, əzələlərdə sərtlik və güclü yorğunluq da müşahidə oluna bilər.

Bəzi hallarda sidik kisəsi və bağırsaq funksiyalarında dəyişikliklər, diqqət və yaddaşla bağlı çətinliklər də meydana çıxa bilər.

Lakin bu əlamətlərdən hər hansı birinin olması mütləq MS xəstəliyinin mövcudluğunu göstərmir. Oxşar simptomlara müxtəlif nevroloji və digər xəstəliklər də səbəb ola bilər.

Xəstəlik necə inkişaf edir?

MS-in müxtəlif klinik formaları mövcuddur. Ən geniş yayılmış formalardan biri residiv-remissiv MS-dir. Bu zaman simptomların kəskinləşdiyi residiv dövrləri və əlamətlərin azaldığı və ya tamamilə itə bildiyi remissiya mərhələləri müşahidə olunur.

Bəzi insanlarda xəstəlik zaman keçdikcə daha davamlı xarakter ala bilər. MS-in gedişatı insandan insana dəyişdiyi üçün xəstəliyin gələcəkdə necə inkişaf edəcəyini əvvəlcədən dəqiq müəyyən etmək mümkün deyil.

MS necə diaqnoz olunur?

Dağınıq sklerozun müəyyən edilməsi üçün tək bir analiz kifayət etmir. Nevroloq xəstənin şikayətlərini, xəstəlik tarixçəsini və nevroloji müayinənin nəticələrini qiymətləndirir.

Diaqnostika zamanı maqnit-rezonans tomoqrafiyasından (MRT), qan analizlərindən və bəzi hallarda bel punksiyası vasitəsilə onurğa beyni mayesinin müayinəsindən istifadə oluna bilər.

Həkim həmçinin sinir impulslarının ötürülməsini qiymətləndirən əlavə müayinələr təyin edə bilər. Bu müayinələrin məqsədi MS-ə xas dəyişiklikləri müəyyənləşdirmək və oxşar simptomlara səbəb ola biləcək digər xəstəlikləri istisna etməkdir.

MS müalicə olunurmu?

Hazırda MS-i tamamilə aradan qaldıran universal müalicə mövcud deyil. Bununla belə, müasir müalicə üsulları xəstəliyin aktivliyini azaltmağa, residivlərin qarşısını almağa, xəstəliyin proqressiyasını yavaşlatmağa və simptomları nəzarətdə saxlamağa kömək edə bilər.

Müalicə xəstəliyin formasından, aktivliyindən, simptomlardan və insanın ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq fərdi şəkildə seçilir.

Xəstəliyin gedişinə təsir edən müalicələr

Xəstəliyi modifikasiya edən preparatlar MS-in aktivliyini azaltmağa və yeni sinir sistemi zədələnmələrinin yaranma riskini aşağı salmağa yönəlib.

Bu preparatların seçimi xəstənin vəziyyətindən asılıdır. Dərmanların həkim məsləhəti olmadan başlanması, dəyişdirilməsi və ya dayandırılması tövsiyə edilmir.

Kəskinləşmələr zamanı müalicə

MS zamanı bəzi residivlərin müalicəsində həkim nəzarəti ilə yüksək dozalı kortikosteroidlərdən istifadə edilə bilər. Bu preparatlar iltihabı azaltmağa və kəskinləşmədən sonra bərpanı sürətləndirməyə kömək edə bilər.

Kortikosteroidlər xəstəliyi tamamilə aradan qaldırmır və onların istifadəsi həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir.

Simptomların idarə olunması

MS müalicəsinin mühüm hissələrindən biri də xəstənin gündəlik həyatına təsir edən simptomların azaldılmasıdır. Əzələ spazmları, ağrı, yorğunluq, sidik problemləri və digər şikayətlər üçün müxtəlif müalicə üsullarından istifadə oluna bilər.

Fizioterapiya və reabilitasiya hərəkət, tarazlıq və əzələ gücü ilə bağlı problemlərin idarə olunmasına kömək edə bilər.

MS ilə normal həyat mümkündürmü?

MS xroniki xəstəlik olsa da, diaqnoz qoyulması insanın həyatının mütləq şəkildə ciddi məhdudlaşacağı anlamına gəlmir. Erkən diaqnoz, uyğun müalicə və müntəzəm tibbi nəzarət xəstəliyin idarə olunmasına kömək edə bilər.

Fiziki aktivliyin insanın vəziyyətinə uyğunlaşdırılması, balanslı qidalanma, kifayət qədər yuxu və siqaretdən uzaq durmaq ümumi sağlamlığın qorunmasına dəstək ola bilər.

Nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır?

Səbəbi məlum olmayan və təkrarlanan keyimə, görmə dəyişiklikləri, ətraflarda zəiflik, tarazlıq pozğunluğu və ya digər yeni nevroloji simptomlar müşahidə olunarsa, nevroloqa müraciət etmək lazımdır.

Qəfil başlayan ciddi nevroloji simptomlarda isə təcili tibbi yardım tələb oluna bilər. Çünki bu əlamətlər yalnız MS deyil, insult kimi digər təcili vəziyyətlərlə də əlaqəli ola bilər.

Kübra Musayeva