Azərbaycan gəncliyi hansı yad mədəni işğala məruz qalır?

Azərbaycan cəmiyyəti həm tarixi, həm coğrafi, həm də siyasi baxımdan bənzərsiz mədəni kəsişmə nöqtəsində yerləşir. Burada türk, rus, Qafqaz və İran (fars) elementlərinin sintezi aydın hiss olunur.

Xüsusilə 1991-ci ildən sonra, yəni müstəqillik dövründə bu sıraya Qərb mədəniyyəti, sosial media və qloballaşma da əlavə edilib. Fransız gənclərinin Amerika mədəniyyətinə marağı kimi, Azərbaycan gəncləri də bir neçə güclü mənbədən örnək götürürlər. Lakin bizdəki bu proses daha çox "çoxvektorlu" və bəzən ziddiyyətli xarakter daşıyır.

Bu təsir xəritəsində dil yaxınlığı, "bir millət, iki dövlət" ideologiyası və siyasi həmrəylik Türkiyə amilini bir nömrəli edib. Türkiyə istehsalı olan seriallar, musiqilər, filmlər və tərz gənclər arasında olduqca populyardır. Bir çox gənc gündəlik danışığında türk ifadələrindən istifadə edir, Türkiyədə təhsil almağa can atır və oradakı həyat tərzini özünə nümunə seçir.

Araşdırmalar da təsdiqləyir ki, Türkiyə gənclər arasında ən yüksək rəğbət qazanan ölkədir; 2023-cü il sorğularına görə, Türkiyənin “net approval” reytinqi +76 baldır və gənclərin 91%-i onu əsas müttəfiq kimi görür. Bu maraq təhsil statistikalarında da özünü büruzə verir: xaricdə oxuyan təxminən 48 min tələbəmizin böyük bir hissəsi — 19 mindən çoxu məhz Türkiyə universitetlərini seçib.

Digər tərəfdən, sovet dövründən qalan irs olaraq rus dili Bakıda və digər böyük şəhərlərdə hələ də mövqeyini qorumaqdadır. Rus bölməsində təhsil alan şagirdlərin sayı 2010-cu illərdən bəri artaraq 130 minə çatıb. Bir çox ailə hələ də rus dilində təhsili "keyfiyyət" meyarı hesab edir və 10 mindən çox tələbəmiz hazırda Rusiyada təhsil alır. Lakin karyera və qlobal ünsiyyət üçün rus dili hələ də vacib sayılsa da, gənclər arasında bu dilə olan emosional maraq getdikcə azalır.

Rusiyaya münasibət isə Qarabağ mövzusundakı həssaslıqlara görə daha çox neytral və ya mənfi müstəvidədir. İranın təsiri isə daha çox şiəliyin müəyyən dini dairələri ilə məhdudlaşır. Müstəqilliyin ilk illərində bu ölkədə dini təhsil alanlar olsa da, ümumi cəmiyyətdə, xüsusən gənclər arasında İrana münasibət mənfidir və o, daha çox təhdid kimi qəbul edilir.

Müasir dövrün nəbzi isə daha çox Qərbə doğru döyünür. Sosial media, ingilis dili sevgisi, Qərb dəbi və fərdiyyətçilik, azadlıq, karyera kimi dəyərlər gənclər üçün olduqca cəlbedicidir. 2024-cü il göstəricilərinə görə, əhalinin 65%-i Avropa İttifaqı haqqında pozitiv imicə malikdir və gənclərin 61%-i ölkənin gələcəyini məhz Avropa ailəsində görür.

Qərbdə təhsil almaq, xüsusən ABŞ və Böyük Britaniya universitetlərinə üz tutmaq (məsələn, ABŞ-da oxuyan tələbələrimizin sayı son ildə 25% artıb) böyük prestij hesab edilir. Eyni zamanda, strateji əməkdaşlıq fonunda gənclər arasında İsrailə qarşı da müsbət münasibət formalaşıb.

Bu rəngarənglik medianın daxili strukturunda da özünü göstərir. Türk və rus kanalları ənənəvi TV-də hələ də dominantdır, yerli kanallar isə rəqabətdə onlardan geri qalır. 2025-2026-cı ilin sosial media statistikalarına görə, “Instagram” və “YouTube” əsas platformalar kimi liderdir. Burada Qərb trendləri, türk məzmunları və rusdilli videolar bir-birinə qarışıb.

Gənclər K-popdan Hollivuda, dəbdən həyat tərzinə qədər bütün qlobal axınları asanlıqla mənimsəyirlər. Əsas dil Azərbaycan dili olsa da, məktəblərdə ingilis dili öyrənənlərin nisbəti 83%-i keçib. Xüsusilə Bakıda rus və türk ifadələrinin qarışığı geniş yayılsa da, ingilis dili qlobal karyera üçün artıq prioritetə çevrilib.

Xüsusilə paytaxtda və böyük şəhərlərdə liberal dəyərlərə, fərdi azadlıqlara və qlobal karyeraya üstünlük verən gənclərin sayı artmaqdadır. Rus irsi daha çox yaşlı nəsil və köklü rusdilli ailələr arasında qalsa da, gənclər arasında sıradan çıxmaqdadır.

Maraqlıdır ki, Azərbaycan gəncliyi eyni zamanda həm güclü milli kimliyi və azərbaycançılıq ideyasını, həm də qlobal Qərb trendlərini uğurla sintez edə bilir. Bəzi kəsimlər isə "həddindən artıq türkləşmənin" yerli mədəniyyəti kölgədə qoymasından narahatlıq duysa da, bu çoxvektorlu mühit cəmiyyətin bugünkü əsas simasını təşkil edir.

Qiymət Mahir