Tehranla bağlı KRİTİK TƏKLİF: Generaldan DƏSTƏK gəldi
İranda paytaxtın Tehrandan köçürülməsi məsələsi yenidən müzakirə olunmağa başlayıb.
Prezident Məsud Pezeşkianın bu təşəbbüsünə ölkənin nüfuzlu hərbi simalarından biri, general-leytenant Yəhya Rəhim Səfəvi də ciddi dəstək ifadə edib. General Tehranın mövcud vəziyyətini "ekoloji fəlakət" kimi qiymətləndirərək, xüsusilə son təhlükəsizlik təhdidləri fonunda şəhərin strateji zəifliyini diqqətə çatdırıb.
Bəs hansı şəhər İran üçün Tehrana alternativ ola bilər?
Məsələ ilə bağlı TodayPress TV-yə danışan politoloq Yusif Bağırzadə hazırda İranın paytaxtı olan Tehranın uzun illərdir, ciddi struktur problemlərlə üzləşdiyini izah edib:
“Şəhər həm əhali sıxlığı, həm də ekoloji vəziyyət baxımından böyük təzyiq altındadır. Tehran və onun ətraf metropol zonasında 15 milyona yaxın insan yaşayır ki, bu da şəhərin infrastrukturuna və resurslarına ciddi yük yaradır. Hava çirklənməsi, nəqliyyat sıxlığı və su qıtlığı paytaxtın gündəlik problemlərinə çevrilib. Bundan əlavə, Tehran aktiv seysmik zonada yerləşir və böyük zəlzələ ehtimalı uzun müddətdir ki, mütəxəssisləri narahat edən amillərdən biridir. Bütün bunlar şəhərin uzunmüddətli perspektivdə paytaxt statusunu qorumasının davamlılığını sual altına qoyur”.
Tarixi təcrübə və müasir çətinliklər...
Y. Bağırzadə tarixi əsas gətirərək bildirib ki, İranda paytaxtın dəyişdirilməsi nadir hadisə deyil:
“Müxtəlif dövrlərdə ölkənin siyasi mərkəzi fərqli şəhərlərdə yerləşib. Məsələn, Səfəvilər dövründə İsfahan Şah Abbas tərəfindən paytaxt elan edilmiş və bu qərar dövlətin iqtisadi və siyasi gücünün artmasına xidmət etmişdi. Daha əvvəl isə Təbriz və Qəzvin kimi şəhərlər də dövlət mərkəzi rolunu oynayıb. Bu tarixi təcrübə göstərir ki, paytaxtın köçürülməsi İran siyasi ənənəsində mümkün və bəzən zəruri hesab edilən bir addım kimi qiymətləndirilir. Bununla belə, müasir dövrdə paytaxtın köçürülməsi daha mürəkkəb və maliyyə baxımından ağır bir layihədir. Dövlət institutlarının, diplomatik nümayəndəliklərin, hərbi strukturların və iqtisadi mərkəzlərin yeni şəhərə köçürülməsi nəhəng maliyyə və logistika resursları tələb edir. Bu səbəbdən belə bir qərarın qısa müddətdə reallaşması real görünmür”.
Namizəd şəhərlərdən hansı daha uyğundur?
Siyasətçinin sözlərinə görə, praktik müzakirə mərhələsində paytaxt üçün bir neçə namizəd irəli sürülə bilər:
• İsfahan: Tarixi və coğrafi baxımdan potensial variantlardan biri sayılır. Şəhər ölkənin mərkəzində yerləşir və inkişaf etmiş infrastruktura malikdir. Lakin son illərdə bölgədə su qıtlığının dərinləşməsi bu variantın perspektivlərini zəiflədir.
• Şiraz: Digər mümkün variant olan bu tarixi və mədəni mərkəz daha sabit iqlimə malikdir və cənub ticarət marşrutlarına yaxındır.
• Makran sahilləri: İranın cənub-şərqində tamamilə yeni planlaşdırılmış bir paytaxt şəhərinin qurulması da mümkün ssenari kimi irəli sürülür.
Yusif Bağırzadə Tehranın yaxın perspektivdə İranın siyasi mərkəzi olaraq qalmağa davam edəcəyini düşünür:
“Lakin ekoloji problemlərin dərinləşməsi, təhlükəsizlik riskləri və regional inkişaf strategiyaları bu ideyanın İranın siyasi gündəmində uzun müddət qalacağını göstərir. Bu məsələ daha çox uzunmüddətli strateji planlaşdırma və ölkənin gələcək urbanizasiya modelinin formalaşdırılması ilə birbaşa bağlıdır”.
Qiymət Mahir
