Vensin səfərinin PƏRDƏARXASI: Vaşinqton nəyi dəqiqləşdirir?
Ermənistanın xüsusi tapşırıqlar üzrə keçmiş səfiri Edmon Marukyan ABŞ-nin vitse-prezidenti Ceyms Devid Vensin Cənubi Qafqaza gözlənilən səfəri fonunda regionda yeni risk və narahatlıqların müzakirə olunduğunu bildirib.
Onun sözlərinə görə, bu səfər təkcə ikitərəfli münasibətlərlə məhdudlaşmır və mümkün ABŞ–İran qarşıdurması ehtimalı fonunda Vaşinqtonun Ermənistan və Azərbaycanın mövqelərini öncədən dəqiqləşdirməyə çalışdığı istisna edilmir.
Bəs bu yanaşma nə dərəcədə əsaslıdır?
Sözügedən məsələni TodayPress TV-yə şərh edən politoloq Əli Orucov ABŞ vitse-prezidenti Ceyms Devid Vensin Cənubi Qafqaza səfərinin Vaşinqtonun regiona artan diqqətinin və marağının göstəricisi olduğunu bildirib:
“ABŞ vitse-prezidenti Ceyms Devid Vensin Cənubi Qafqaza səfəri ABŞ-nin regiona son dövrlərdə artan diqqətinin və marağının göstəricisidir. Ötən ilin 8 avqustunda ABŞ Prezidenti Donald Trampın təşəbbüsü ilə Ağ Evdə Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin imzaladıqları sənədlər regionda inteqrasiya, iqtisadi, ticari və nəqliyyat xətlərinin qurulması üçün geniş imkanlar açdı. Avropa ilə Asiyanı birləşdirən Orta Dəhlizin vacib həlqəsi olan Zəngəzur dəhlizinin – TRİPP yolunun açılması reallığa çevrildi”.
Politoloq qeyd edib ki, buna baxmayaraq, İran və Rusiya bu yolun açılmasına müqavimət göstərməkdə davam edir:
“Halbuki Cənubi Qafqazda sülhün və təhlükəsizliyin əldə olunması bütün region ölkələri üçün faydalıdır. Son dövrlərdə İran ətrafında cərəyan edən hadisələr, Vaşinqton–Tehran qarşıdurması, həmçinin Moskvanın regionda, xüsusilə də Ermənistanda fəallaşması ciddi narahatlıqlar doğurur. Bütün bunlar isə ABŞ-nin maraqlarının təmin edilməsi ilə bağlı müəyyən suallar yaradır”.
Ə.Orucovun sözlərinə görə, Ağ Ev üçün bu səfər bir sıra mühüm məqsədlər daşıyır:
“Ağ Ev üçün bu sualları aydınlaşdırmaq, mövcud durumla tanış olmaq, ən əsası isə İrəvan və Bakını sülh və normallaşma prosesini dəstəklədiyini bir daha ifadə etmək baxımından bu səfər önəm kəsb edir. Səfər çərçivəsində təbii ki, ABŞ və region dövlətləri arasında əlaqələrin daha da genişlənməsi məsələləri müzakirə olunacaq. Şübhəsiz ki, təhlükəsizlik, hərbi və ticari əməkdaşlıq xüsusi önəm daşıyacaq”.
Analitik vurğulayıb ki, ABŞ regionda həlledici rol oynayan Azərbaycana konkret təminatlar verməlidir:
“ABŞ regionun təhlükəsizliyində və dayanıqlı sülhün əldə olunmasında həlledici rol oynayan Bakıya təminat verməlidir ki, Rusiya və İranın mümkün təhdidlərindən özünü tam şəkildə sığortalaya bilsin”.
Ə.Orucov Vensin İrəvana və Bakıya səfərlərinin yalnız mümkün İran–ABŞ hərbi qarşıdurması kontekstində qiymətləndirilməsini düzgün hesab etmir:
“Vensin İrəvana və Bakıya səfərlərini təkcə İranla ABŞ arasında hərbi konfliktin baş verəcəyi təqdirdə Ermənistan və Azərbaycanın mövqelərinin öncədən dəqiqləşdirilməsi kimi qiymətləndirmək bəsit yanaşma olardı. Zatən region dövlətlərinin mövqeləri bəllidir. Azərbaycan qonşuluğunda müharibənin və sabitsizliyin olmasını istəmir. Ölkə hava və quru məkanının İrana hücum üçün istifadəsinə qadağa qoyub”.
Politoloq əlavə edib ki, bütün bunlara baxmayaraq, risklər hələ də qalmaqdadır:
“Bununla belə, humanitar və təhlükəsizlik riskləri qalmaqdadır. Vensin regiona səfəri çərçivəsində Ermənistan–Azərbaycan arasında sülh və normallaşma prosesi, TRİPP yolunun açılması, enerji və təhlükəsizlik məsələləri, eləcə də İran və Rusiyanın regionla bağlı rolu əsas müzakirə predmeti olacaq”.
Qiymət Mahir
