“Sükutu cəzasızlıqla səhv salanda” — Ramiz Yunus yazır…

Bir il sadəcə zaman ölçüsü deyil, bəraətlərin artıq işləmədiyi məqamdır.

Düz bir il əvvəl AZAL-a məxsus mülki təyyarənin sərnişinləri — Azərbaycan, Rusiya və Qazaxıstan vətəndaşları səmada həlak oldular. Siyasətlə, kiminsə ambisiyaları ilə heç bir əlaqəsi olmayan adi insanlar. Onlar sadəcə uçurdular və mənzil başına çata bilmədilər.

Bu bir il ərzində Rusiya dövləti onu mexanizmdən fərqləndirən yeganə addımı ata bilərdi: məsuliyyəti tanımaq, üzr istəmək, günahkarları cəzalandırmaq, dəyən zərəri kompensasiya etmək. Minimum tələb, qəhrəmanlıq yox. Lakin bunun əvəzinə, sükut, prosesi uzatma və birbaşa cavabdan yayınma nümayiş etdirildi.

Ardınca isə iş bağlandı.

İstintaq Komitəsinin rəhbərinin açıqlamaları, daha sonra Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin mövqeyi səsləndi. Quru ifadələr, steril cümlələr, soyuq dəftərxana dili. Günahdan, bağışlanmadan bir kəlmə belə yox idi. İnsan taleyindən isə ümumiyyətlə danışılmırdı.. Bu, hüquqi mövqedən çox, açıq-aşkar etinasızlığın nümayişidir.

Xüsusilə də Moskvada xatırlamağı üstün tutmadıqları bir fakt fonunda bu mövqe daha da sinik görünür. Düşənbədə keçirilən görüşdə Rusiya Prezidenti Vladimir Putin şəxsən və açıq şəkildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə istintaqın sona qədər aparılacağına söz vermişdi. Bu, eyham yox, təsadüfi ifadə yox — dövlət başçısı səviyyəsində verilmiş açıq vəd idi.

Bu gün həmin vəd faktiki olaraq qüvvədən düşüb və buna görə sual qaçılmazdır, son dərəcə açıq səslənir: əgər dövlət başçısının açıq şəkildə verdiyi söz heç nə ifadə etmirsə, bəs ümumiyyətlə Rusiya hakimiyyətinin sözü nə qədər dəyərlidir?

Rusiya tez-tez əxlaqdan, ədalətdən, beynəlxalq hüquqdan danışır. Lakin məhz faciələr bu bəyanatların real dəyərini üzə çıxarır. Üç ölkənin vətəndaşlarının həlak olduğu halda cavabın “iş bağlandı” olması nə ehtiyat tədbiridir, nə də hüquqi yanaşma. Bu, açıq şəkildə məsuliyyətdən imtinadır.

Eyni münasibəti Kreml Ukrayna ərazisində də nümayiş etdirir: dinc əhalinin kütləvi şəkildə qətlə yetirilməsi, şəhərlərin dağıdılması, hərbi cinayətlər. Burada da insan həyatı hakimiyyət üçün eyni dərəcədə ucuzdur. AZAL sərnişinlərinin faciəsi həyata və ölümə eyni yanaşmanın məntiqi davamıdır.

Görünür, Moskva hələ də əsas məqamı dərk etməyib: Azərbaycan başqa dövlətdir. İkinci Qarabağ müharibəsində Qələbədən sonra o, Cənubi Qafqazın liderinə, qərarlarını müstəqil şəkildə qəbul edən ölkəyə çevrilib. Asılılıq, tərəddüd və məcburi sükut dövrü birdəfəlik arxada qalıb.

Əgər Moskvaya elə gəlirsə ki, bunun heç bir nəticəsi olmayacaq, bu yanlışdır. Çünki nəzərə alınmayan, amma gözardı edilməsi mümkün olmayan bir amil var.

Azərbaycanla Türkiyə arasındakı münasibətlər diplomatik nəzakət və ya müvəqqəti maraqlar ittifaqı deyil. Bu, ictimai şüurda kök salmış və dövlət qərarları ilə təsdiqlənmiş formuldur: “Bir millət — iki dövlət”. Bu formul Şuşa Bəyannaməsi ilə hüquqi və hərbi-siyasi çərçivə qazanıb. Söhbət təhlükəsizlik sahəsində dərin koordinasiyadan, vahid hərbi düşüncədən və NATO standartlarına uyğun formalaşdırılan ordudan gedir. Bu reallıqda Azərbaycana qarşı yönələn istənilən təzyiq avtomatik olaraq ikitərəfli məsələ olmaqdan çıxır və daha yüksək məsuliyyət səviyyəsinə keçir.

Bu gün Rusiya Azərbaycana daha çox ehtiyac duyur. Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı təcavüzdən sonra Moskva beynəlxalq təcridlə üzləşib. Cənubi Qafqaz strateji dəhlizə çevrilib və onun açarı Bakıdır.

Belə bir şəraitdə kobudluq və təkəbbür güc deyil. Bu, tənəzzülün əlamətidir. Bu cür davranışın bədəli həmişə ödənilir — bəzən dərhal, bəzən bir qədər sonra, amma qaçılmaz şəkildə.

Azərbaycanda anti-Rusiya əhval-ruhiyyəsinin dərin tarixi kökləri var. Xalqımızın yaddaşı Rusiya imperiya və sovet strukturlarının yad ambisiyanı qan və iztiraba çevirdiyi çoxsaylı nümunələrlə doludur:

— 1990-cı ilin Qara Yanvar faciəsi, yüzlərlə dinc azərbaycanlının həlak olduğu günlər;

— Rusiyanın 366-cı motoatıcı alayının iştirakı ilə erməni silahlı birləşmələri tərəfindən törədilmiş Xocalı soyqırımı;

— Birinci Qarabağ müharibəsində Kremlin Ermənistana verdiyi dəstək, nəticədə Qarabağ və ona bitişik yeddi rayon da daxil olmaqla Azərbaycan ərazilərinin 20 faizinin işğalı.

Biz bunu unutmadıq.

İndi isə bu tarixi ağrıya mülki təyyarəmizlə bağlı faciə də əlavə olunub — orada həm azərbaycanlılar, həm də ruslar həlak olublar. Moskvanın sükutu fonunda bu hadisə növbəti sinik mesaj kimi qəbul edilir: Kremlin gözündə insan həyatı sərf materialıdır. Bu, yaddaşa, ədalətə və etimada vurulan zərbədir və belə zərbələr xalqın kollektiv yaddaşında silinməz iz buraxır.

Azərbaycanda anti-Rusiya əhval-ruhiyyəsi güclənməkdədir.

Azərbaycanın Ukraynanı, onun suverenliyini və xalqını dəstəkləməsi isə Moskvanın təcavüzündən sonra onsuz da artmış proukrayna meyllərini daha da möhkəmləndirəcək.

Prosedurların və formal ifadələrin arxasında istənilən qədər gizlənmək olar. Amma dövlət danışmalı olduğu yerdə susanda, bu sükut artıq neytral mövqe olmur.

O, seçimə, mövqeyə,  şərikliyə çevrilir.

Tarix unutmur. O, emosiyasız, lakin əbədi şəkildə qeydə alır.

Fransız filosof Albert Kamyunun dediyi kimi: “Haqsızlıq qarşısında sükut — şəriklikdir.”

Ramiz Yunus, 

“Xəzər” Universitetinin siyasi elmlər üzrə professoru