Napoleonun etdiyini Pentaqon təkrarlayır: PAPA Vaşinqtona boyun əyəcək?

Pentaqon Papanın səfirini çağıraraq ABŞ-nin  “istədiyini etmək” üçün kifayət qədər hərbi gücə sahib olduğunu bildirib və Kilsəni öz tərəfinə çəkmək barədə açıq xəbərdarlıq edib. Hətta tarixin qaranlıq səhifələrindən biri olan, bir hökumətin Kilsəni iradəsinə tabe etdirmək üçün hərbi gücdən istifadə etdiyi “Avinyon Papalığı” dövrünü xatırlatmaqdan da çəkinməyiblər. Bəs bu qarşıdurma harada sonlanacaq? Əgər Papa təzyiqlərə boyun əyməsə, növbəti addım nə olacaq — Vatikanı bombalamaq?

Tarix boyunca imperiyalar və dini institutlar arasındakı qarşıdurmalar dünyanın taleyini müəyyən edən əsas qüvvələrdən biri olub. Lakin müasir dövrdə dünyanın ən böyük hərbi gücünün — Pentaqonun — mənəvi hakimiyyətin simvolu olan Vatikanı “Avinyon Papalığı” ilə hədələməsi həm diplomatik, həm də tarixi baxımdan misilsiz gərginlik yaradır.

Avinyon Papalığı nə idi?

Pentaqonun işarə etdiyi bu dövr (1309–1377), Katolik Kilsəsinin tarixində “Babillilərin əsarəti” kimi tanınır. Fransız kralı IV Filipin təzyiqi ilə Papalıq mərkəzi Romadan Fransanın Avinyon şəhərinə köçürülmüşdü. Bu, Kilsənin siyasi müstəqilliyini itirdiyi və bir dövlətin iradəsinə tabe olduğu ən qaranlıq mərhələlərdən biri sayılır. Pentaqonun bu nümunəni gündəmə gətirməsi əslində belə bir mesaj daşıyır: “Səni öz torpağından qoparıb iradəmizə tabe etdirə bilərik.”

Bəs niyə məhz indi?

Vatikan və ABŞ arasındakı soyuq münasibətlərin bir sıra real siyasi səbəbləri var. Papanın sülh çağırışları və xüsusilə Çinlə münasibətlər, yaxud proksi müharibələr kimi mövzularda Vaşinqtonun mövqeyindən fərqli xətt tutması gərginliyi artırır.

Bundan başqa, Vatikanın 1.3 milyard katolik üzərindəki mənəvi təsiri ABŞ-nin qlobal strateji maraqları ilə toqquşduqda, təbii olaraq diplomatiyanı hərbi güc ritorikası əvəz etməyə başlayır.

Vatikan adətən birbaşa qarşıdurmadan qaçır, lakin bu, təslim olmaq demək deyil. Roma Katolik Kilsəsi minilliklər boyu imperiyaların yüksəlişini və süqutunu görüb. Papa, Pentaqonun "istədiyimizi edərik" hədəsinə qarşı açıq şəkildə "yox" deməyə bilər, amma öz bildiyi sülh diplomatiyasını davam etdirər. Bu, kilsənin klassik "neytrallıq" zirehidir.

Gələk əsas suala: Vatikan bombalana bilərmi?

İlk baxışda fantastik səslənsə də, tarix bunun tam əksini göstərir:

İkinci Dünya Müharibəsi: 1943-cü ildə Vatikan bir neçə dəfə bombalanmışdı. Neytral statusda olmasına baxmayaraq, bu fakt strateqlərin müqəddəs yerləri belə hədəf seçə biləcəyini sübut etdi.

Napoleon dövrü: 1798-ci ildə Napoleon Bonapart Romanı işğal edərək Papa VI Pini əsir götürmüşdü. Deməli, Vatikanın fiziki toxunulmazlığı tarix boyu dəfələrlə pozulub.

Pentaqonun “istədiyimizi edərik” tərzindəki ritorikası beynəlxalq hüquqa deyil, güc siyasətinə əsaslanır. Lakin unudulmamalıdır ki, imperiyalar dağılır, ordular yox olur, amma minillik dini institutlar mənəvi nüfuzlarını qorumaqda davam edirlər. Vatikanın hədəf alınması ABŞ üçün sadəcə fiziki zərbə deyil — bu, qlobal miqyasda mənəvi və siyasi intihar olardı.

Bugünkü mənzərə göstərir ki, dünya yenidən “Qılınc və Xaç” qarşıdurmasının şahidi olur. Ancaq bu dəfə qılınclar sadəcə polad deyil — nüvə başlıqlıdır.

Jalə Rövşən