ABŞ İrana zərbə endirdi, Tehran generalları Moskvaya qaçırdı – Müəmmalı gecə reysi...
ABŞ qüvvələrinin İrana zərbələr endirdiyi həmin gərgin gecədə İranın yüksək rütbəli hökumət rəsmilərini daşıyan təyyarə təcili şəkildə Moskvaya istiqamət alıb.
“Middle East Spectator”ın yaydığı bu məlumat regional gündəmi birmənalı şəkildə dəyişib.
Bəs həmin təyyarədə kimlər olub və bu səfərin pərdəarxasında nə dayanır?
Ehtimallar müxtəlifdir. Bu, sadəcə fövqəladə vəziyyətdə atılan koordinasiya addımı da ola bilər, Vaşinqtonun təzyiqlərinə qarşı alternativ axtarışı da. Hətta İranın zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının müvəqqəti olaraq Rusiyaya köçürülməsi ssenarisi də gündəmdədir. Bu isə 2015-ci ildə imzalanmış məşhur nüvə sazişindəki mexanizmi xatırladır.
Xüsusilə “X” platformasında sürətlə yayılan bu xəbər son illərin ən gərgin regional fonunda müzakirə olunur. 2025–2026-cı illərdə ABŞ–İsrail–İran qarşıdurmasının pik həddə çatması, nüvə obyektlərinə endirilən zərbələr və liderlərin itkiləri Tehranla Moskva arasındakı diplomatik xətti heç vaxt olmadığı qədər aktivləşdirib. Rusiya artıq bir müddətdir ki, İrana həm kəşfiyyat dəstəyi verir, həm də onun uran ehtiyatlarını öz anbarlarında saxlamağı təklif edir.
Bu təyyarə reysini sadəcə təsadüfi diplomatik addım kimi qiymətləndirmək çətindir. Qarşılaşdığı hərbi və siyasi sıxışma fonunda Tehran ənənəvi “Şərqə dönüş” — yəni Rusiya və Çinə yaxınlaşma strategiyasına üz tutur. Bu dəfə də istisna görünmür.
Rusiyanın İran uranını öz üzərinə götürmək təklifi əslində köhnə sazişin (JCPOA) ruhunu yenidən canlandırmaq cəhdi kimi qiymətləndirilir. Lakin hazırkı şərtlər fərqlidir. Rusiya ilə İran arasında hərbi-texniki əməkdaşlığın indiki səviyyəsində Vaşinqton üçün İran uranının Moskvaya verilməsi artıq “neytral zonaya köçürülmə” deyil, ciddi risk hesab olunur.
Tehran üçün isə bu addım bir növ təhlükəsizlik klapanı rolunu oynaya bilər. İran uranı Rusiyaya ötürməklə həm sanksiyaların yumşaldılması, həm də hərbi zərbələrin qarşısının alınması üçün əlavə rıçaq əldə etməyə çalışa bilər. Eyni zamanda bununla Çinə də mesaj verilə bilər: “Biz tək deyilik”.
Ukrayna müharibəsi fonunda Rusiya İrana dron və kəşfiyyat dəstəyi göstərsə də, münaqişəyə birbaşa hərbi müdaxilədən yayınır. Kremlin ideal ssenarisi sadə görünür: İran tam çökməsin, amma ABŞ-nin diqqəti və resursları Yaxın Şərqə yönəlsin. Bu, Rusiyanın Ukrayna cəbhəsində daha rahat manevr etməsinə şərait yaradır. Digər tərəfdən, İranı özündən asılı vəziyyətdə saxlamaq Moskvaya qlobal enerji bazarlarında — xüsusilə neft və qaz sektorunda — eləcə də silah ticarətində üstünlüklər qazandıra bilər.
Daxildə iqtisadi böhran və etirazlarla, xaricdə isə ağır hərbi təzyiqlərlə üzləşən İran üçün Moskva səfəri iki məqsəd daşıya bilər: birincisi, BMT-də veto hüququ olan müttəfiqdən siyasi və hərbi dəstək almaq; ikincisi isə ABŞ-yə göstərmək ki, mövcud şərtlər qəbul edilməzsə, Tehran Rusiyaya daha da yaxınlaşacaq.
Lakin risklər də az deyil. Moskvaya həddindən artıq bağlanmaq İranın gələcəkdə Qərblə hər hansı kompromis əldə etmək imkanlarını ciddi şəkildə zəiflədə bilər.
Bu prosesin daha geniş geosiyasi nəticələri də var. ABŞ üçün bu mənzərə Vaşinqtonun İranı beynəlxalq sistemdən təcrid etmək siyasətinin gözlənilən effekti vermədiyini göstərə bilər. İsrail üçün Tehran–Moskva yaxınlaşması təhlükəsizlik narahatlıqlarını daha da artırır.
Region üçün isə hadisələrin gedişi Azərbaycan baxımından da əhəmiyyətlidir. Regional sabitlik, enerji marşrutlarının təhlükəsizliyi və Qarabağ zəfərindən sonrakı yeni reallıqlar fonunda İranın zəifləməsi və ya Rusiyanın tam təsiri altına düşməsi Cənubi Qafqazdakı güc balansına birbaşa təsir göstərə bilər.
Qiymət Mahir
