Vaşinqton–Tehran xətti DİQQƏT MƏRKƏZİNDƏ: Riskli ssenari!
Dünyanın diqqəti yenidən Vaşinqton–Tehran xəttinə yönəlib.
“The Wall Street Journal”ın yazdığına görə, ABŞ Prezidenti Donald Tramp İrandakı zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının hərbi güc vasitəsilə ölkədən çıxarılması variantını nəzərdən keçirir.
ABŞ quru qoşunlarının bir neçə günlük birbaşa müdaxiləsini ehtiva edən bu plan həm texniki, həm də siyasi baxımdan son dərəcə riskli əməliyyat kimi qiymətləndirilir.
Bildirilir ki, Tramp hələ yekun qərar verməyib və mümkün təhdidlərin miqyasını dəyərləndirir.
Bəs bu müdaxilə siqnalları nə dərəcədə realdır?
Məsələ ilə bağlı TodayPress TV-yə danışan politoloq Tamilla Qulami bildirib ki, ABŞ administrasiyasının İranın uran ehtiyatlarını nəzarətə götürmək üçün quru əməliyyatı planlaşdırması nəzəri baxımdan mümkün görünsə də, praktik müstəvidə effektiv nəticə verəcəyi inandırıcı deyil:
“Doğrudur, ABŞ–İran arasında artıq bir aydır davam edən müharibə şəraiti bu ehtimalı müəyyən qədər artırır. Üstəlik, Vaşinqtonun əsas məqsədi yalnız hərbi üstünlük qazanmaq deyil, həm də İranın nüvə proqramını operativ şəkildə zəiflətməkdir. Lakin uran ehtiyatlarına birbaşa nəzarət əməliyyatı klassik hava zərbələrindən fərqli olaraq dərin kəşfiyyat, mürəkkəb logistika və əraziyə fiziki nəzarət tələb edir. Bu isə faktiki olaraq məhdud miqyaslı olsa belə, başqa ölkə ərazisinə birbaşa müdaxilə deməkdir”.
Politoloq vurğulayıb ki, belə bir əməliyyatın ən böyük çətinliklərindən biri İranın nüvə obyektlərinin yerləşdiyi şəraitdir:
“İranın nüvə obyektləri əsasən yeraltı, dağlıq və yüksək mühafizə olunan ərazilərdə yerləşir. Bu obyektlərə daxil olmaq üçün ABŞ xüsusi təyinatlı qüvvələri geniş hava dəstəyi, elektron müharibə vasitələri və uzunmüddətli təhlükəsizlik tədbirləri ilə təmin etməlidir. Bu isə onsuz da davam edən müharibənin daha da uzanması deməkdir. Eyni zamanda, İranın proksi qüvvələrinin fəaliyyəti, raket zərbələri və Hörmüz boğazı üzərindən mümkün təzyiqlər əməliyyatın regional müharibəyə çevrilməsi riskini artırır”.
Tamilla Qulaminin fikrincə, bu addımın siyasi və hüquqi nəticələri də kifayət qədər mürəkkəb ola bilər:
“Uran ehtiyatlarının ələ keçirilməsi beynəlxalq hüquq baxımından ciddi mübahisələr doğura, hətta NATO müttəfiqləri arasında fikir ayrılığına səbəb ola bilər. Bundan əlavə, İran hakimiyyəti uzun illərdir “xarici düşmən” faktorundan istifadə edərək daxili birliyi qorumağa çalışır. Belə bir müdaxilə isə əksinə, rejimin mövqeyini daha da möhkəmləndirə bilər”.
Ekspertin sözlərinə görə, hazırda ABŞ üçün daha real və aşağı riskli variantlar yüksək dəqiqlikli hava zərbələri, kiber əməliyyatlar və sanksiya təzyiqinin artırılmasıdır:
“Uran ehtiyatlarının fiziki olaraq ölkədən çıxarılması yalnız o halda gündəmə gələ bilər ki, Vaşinqton İranın qısa müddətdə nüvə silahı əldə edəcəyinə tam əmin olsun və digər vasitələrin kifayət etmədiyi qənaətinə gəlsin”.
Analitik qeyd edib ki, belə bir ssenari tam istisna olunmasa da, bu, ən son və ən riskli variant kimi qiymətləndirilməlidir:
“Bu əməliyyat həm maliyyə, həm siyasi imic, həm də hərbi baxımdan son dərəcə mürəkkəbdir. Daha real ssenari ABŞ-nin İranın nüvə infrastrukturunu uzaqdan zərbələrlə zəiflətməyə üstünlük verməsidir”.
Qiymət Mahir
