"Gərginlik yarana bilərdi"... — Vensin paylaşımı niyə "yoxa çıxdı"?
ABŞ-nin vitse-prezidenti Cey. Di. Vens “X” sosial şəbəkəsində qondarma erməni soyqırımı qurbanlarının xatirəsinə həsr olunmuş memoriala səfəri ilə bağlı paylaşımını silib.
Paylaşımda “erməni soyqırımı” ifadəsi iki dəfə yer alıb. Post bir neçə saat açıq qaldıqdan sonra silinib.
Daha sonra Vensin mətbuat katibi Teylor Van Kirk onun Tsitsernakaberd memorialını ziyarət etməsi ilə bağlı sadəcə məlumat xarakterli paylaşım edib. Yeni paylaşımda “erməni soyqırımı” ifadəsi yer almayıb.
Maraqlıdır, Vensin paylaşımı silməsində rol oynayan əsas faktor nə olub?
Məsələ ilə bağlı Todaypress TV-yə danışan Azərbaycan Ümid Partiyasının idarə heyətinin üzvü, politoloq Anar İsayev bu cür addımların bir neçə səbəbi ola biləcəyini izah edib:
“Bu cür addımlar adətən siyasi-həssas balansın qorunması ilə bağlı olur və bir neçə mümkün səbəb ola bilər. Türkiyə faktoru çox güman ki, əsas səbəblərdən biridir. Türkiyə “erməni soyqırımı” terminini rəsmən qəbul etmir və bunu siyasi ittiham kimi qiymətləndirir. ABŞ–Türkiyə münasibətləri NATO, Qara dəniz təhlükəsizliyi, Yaxın Şərq, Ukrayna müharibəsi və Suriya məsələlərinə görə strateji əhəmiyyət daşıyır. ABŞ rəsmisinin açıq şəkildə bu ifadəni işlətməsi Ankarada diplomatik narazılıq yarada bilər. Əgər Vens (xüsusilə vitse-prezident statusundadırsa və ya yüksək vəzifəlidirsə) regiona səfər çərçivəsində balanslı xətt aparmağa çalışırsa, terminologiyanın dəyişdirilməsi Türkiyə ilə gərginlik yaratmamaq məqsədi daşıya bilər”.
Ekspertin sözlərinə görə, digər səbəb ABŞ-nin daxili siyasi balansıdır:
“ABŞ-də bu məsələ həm hüquqi, həm də siyasi baxımdan artıq tanınmış olsa da (sabiq Cozef Bayden administrasiyası 2021-ci ildə “genocide” ifadəsini işlədib), bütün siyasi fiqurlar eyni ritorikanı davam etdirməyə borclu deyillər. Respublikaçı və ya daha realist xarici siyasət xəttini müdafiə edən siyasətçilər daha ehtiyatlı terminologiyadan istifadə edə bilərlər. Paylaşım ilkin olaraq emosional və ya protokol xarakterli ola bilər, sonra isə komanda tərəfindən diplomatik baxımdan riskli sayılıb silinmiş ola bilər”.
Anar İsayev, həmçinin əlavə edib ki, regional balans siyasəti də bu addımı atmağı şərtləndirə bilər. Belə ki, əgər Vens eyni vaxtda Azərbaycan, Ermənistan və ya Türkiyə ilə bağlı diplomatik proseslərdə iştirak edirsə, termin seçimi tərəflərdən birinə açıq siyasi mesaj kimi görünə bilər. Silinmə və daha neytral formul (“memoriala səfər etdi”) istifadəsi regionda vasitəçi rolunu qorumaq, Azərbaycan və Türkiyənin reaksiyasını yumşaltmaq, mövcud danışıqlara zərər verməmək məqsədi daşıya bilər.
“Ən real səbəb kimi Türkiyə ilə münasibətlərin və regional balansın qorunması görünür. Məlumdur ki, ABŞ artıq rəsmi olaraq 1915-ci il hadisələrini soyqırımı kimi tanıyıb, buna görə bu addımı hüquqi geri çəkilmə kimi deyil, daha çox konkret siyasi kontekstdə terminologiyanın yumşaldılması hesab etmək olar”.
Qiymət Mahir
