Türkiyənin Atası - əsrin ən böyük adamı
Bu gün Mustafa Kamal Paşanın Samsuna enərək Anadolu torpağında istiqlal məşəlini yandırdığı gündür. 1919-cu il mayın 19-da Bandırma gəmisi ilə İstanbuldan ayrılıb Qara dənizin sahilinə ayaq basan mavi gözlü, uzun boylu general, artıq imperiyanın çökməkdə olduğu bir vaxtda “Ya istiqlal, ya ölüm!” deyərək xalqını ayağa qaldırdı. Həmin günü öz doğulduğu gün elan etdi. Bu hərəkat nəticəsində müasir Türkiyə Cümhuriyyəti doğuldu. Bu hekayə bizim üçün də çox doğmadır – çünki qardaşlığın damarları həmin illərdə də güclü döyünürdü.
Təsəvvür edin: Bir tərəfdə Osmanlı imperiyasının xarabalıqları üzərində düşmən donanmaları limanlara yerləşib, digər tərəfdə isə Qafqazda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti gənc, kövrək, amma ümid dolu bir dövlət kimi doğulub. 1918-ci ildə Azərbaycan öz istiqlalını elan edəndə, Anadolu hələ tam olaraq işğal altındaydı. İki türk xalqı eyni vaxtda, fərqli cəbhələrdə, lakin eyni məqsədlə – azadlıq uğrunda çarpışırdı. Məhz bu paralellik 19 may hərəkatını bizim üçün də əlamətdar edir.
Mustafa Kamalın Samsuna enməsindən sonra başlayan Milli Mübarizə sadəcə Türkiyə torpaqlarını xilas etmək deyildi. Bu, bütün türk dünyasına ümid işığı saçırdı. Azərbaycan isə bu mübarizəyə biganə qalmadı. 1919-1920-ci illərdə diplomatik əlaqələr qurulur, dəstək mesajları göndərilirdi. Anadolu türkləri aclıq və silah-sursat qıtlığı içində olarkən, Azərbaycanın müstəqillik təcrübəsi onlara ilham verirdi. Əksinə də belə idi – Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucuları da Anadolu hərəkatını diqqətlə izləyir, oradan güc alırdılar. Atatürkün Azərbaycana münasibəti doğma qardaşlıq hissi idi. 1921-ci ildə Azərbaycan SSRİ-nin Türkiyədəki səlahiyyətli nümayəndəsi İbrahim Əbilovun etibarnaməsini qəbul edərkən dediyi sözlər bu gün də qəlblərdədir: “Azərbaycanın sevinci bizim sevincimiz, qəmi bizim qəmimizdir. Azərbaycan bizim qardaşımızdır. Heç nəyə baxmayaraq ona yardım etmək borcumuzdur.” Bu sözlər boş vəd deyildi. Qars müqaviləsi kimi sənədlərdə də Azərbaycanın, xüsusilə Naxçıvanın təhlükəsizliyi Atatürkün diqqət mərkəzində idi.
19 may eyni zamanda gəncliyə həsr olunub. Atatürk bu günü öz “doğum günü” hesab edir və gənclərə vəsiyyət edirdi ki, istiqlalı və respublikanı əbədi qorusunlar. Bu mesaj Azərbaycan gəncləri üçün də çox əhəmiyyətlidir. Çünki bizim də tariximizdə 1918-ci ilin 28 mayı, 1991-ci ilin istiqlalı və 2020-ci ilin Zəfəri var. Hər dəfə azadlıq uğrunda mübarizədə gənclərin rolu önə çıxıb. Samsundan qalxan məşəl Bakıda, Gəncədə, Şuşada da yanır – eyni odla, eyni inamla. Bu gün 19 mayı qeyd edərkən sadəcə keçmişi yad etmirik. Biz iki qardaş xalqın ortaq taleyini, bir-birinə dayaq durmaq ənənəsini xatırlayırıq. Atatürkün “Yurda və millətə elə bağlan ki, bütün varlığın onunla yaşasın, onun üçün çalışsın” sözü bu gün də həm Ankara, həm də Bakı üçün yol göstəricidir. 19 may, qardaşlığın, mübarizənin və gələcəyə inamın bayramıdır. Bu məşələ əl-ələ verib sahib çıxaq – çünki bizim sevincimiz də, qəmimiz də ortaqdır.
Jalə Rövşən
