Putin səfərbərlik elan etsə, ruslar hara gedəcək? Azərbaycanın da “qapısı döyülə bilər”

Rusiyadan Gürcüstana gedənlərin sayının qəfil artması Moskvada yeni səfərbərlik ehtimalı ilə bağlı narahatlıqları yenidən gündəmə gətirib. Son bir həftədə 113 mindən çox Rusiya vətəndaşının Yuxarı Lars sərhəd-keçid məntəqəsindən Gürcüstana daxil olması isə 2022-ci ilin payızında yaşananları xatırladıb.

Həmin vaxt da insanlar səfərbərlik elan olunmazdan əvvəl ölkədən çıxış yolları axtarmağa başlamışdı. Səfərbərlik elan edildikdən sonra isə Rusiya sərhədlərində görünməmiş sıxlıq yaranmış, xüsusilə Gürcüstana gedən marşrutlarda uzun növbələr əmələ gəlmişdi.

İndi oxşar mənzərənin yenidən ortaya çıxması istər-istəməz sual doğurur: əgər Moskva bu ilin payızında yeni səfərbərlik qərarı versə, Rusiyadan çıxan insanların bir hissəsi Azərbaycana da üz tuta bilərmi?

Bu sualın cavabı sadə deyil. Çünki Azərbaycanın Rusiya ilə münasibətləri, sərhəd rejimi və miqrasiya qaydaları Gürcüstandan fərqlənir. Bununla belə, Bakı belə bir ssenaridən tamamilə kənarda qala bilməz.

Əgər Rusiyada yeni səfərbərlik elan edilərsə, ilk saatlarda və günlərdə əsas istiqamətlər quru sərhədləri olan ölkələr olacaq. Gürcüstan bu baxımdan xüsusi üstünlüyə malikdir. Rusiya vətəndaşı avtomobillə ölkədən çıxaraq Yuxarı Lars vasitəsilə birbaşa Gürcüstana gedə bilir. Azərbaycanın isə hazırkı sərhəd rejimi buna imkan vermir.

Bu isə Azərbaycanın belə bir dalğadan təsirlənməyəcəyi anlamına gəlmir.

Əksinə, Azərbaycana mümkün axının əsas kanalı hava yolu ola bilər. Rusiya vətəndaşlarının Azərbaycana vizasız gəlməsi, iki ölkə arasında mövcud hava əlaqələri, uzun illər ərzində formalaşmış biznes və ailə bağları ölkəni potensial istiqamətlərdən birinə çevirə bilər.

Burada bir rəqəm xüsusilə diqqət çəkir. 2026-cı ilin ilk yeddi ayında Azərbaycana gələn əcnəbilərin 28,3 faizini Rusiya vətəndaşları təşkil edib. Bu, onların hamısının Azərbaycanda qalması demək deyil. Lakin Rusiya vətəndaşlarının Azərbaycanla onsuz da böyük insan axınının olması gələcək mümkün miqrasiya dalğasının miqyasını anlamaq baxımından əhəmiyyətlidir.

Məsələnin digər tərəfi isə Azərbaycanda qalma qaydalarıdır. Rusiya vətəndaşları Azərbaycana vizasız daxil ola bilsələr də, hazırkı qaydalara əsasən ölkədə vizasız qalma müddəti 90 günlə məhdudlaşır. Buna görə də kütləvi axın baş versə belə, gələnlərin uzunmüddətli məskunlaşması ayrıca hüquqi prosedurlar tələb edəcək.

Bəs belə bir axın Azərbaycana nə verə bilər?

İlk baxışda söhbət problemdən gedir. Minlərlə insanın qısa müddətdə Bakıya gəlməsi kirayə mənzillərə tələbatı artıra, qiymətlərə təzyiq göstərə bilər. Otel, nəqliyyat, restoran və digər xidmət sahələrində də əlavə yük yarana bilər.

Amma məsələnin digər üzü də var.

Rusiyadan çıxanların hamısı hərbi xidmətdən yayınmağa çalışan şəxslər olmayacaq. Onların arasında sahibkarlar, İT mütəxəssisləri, mühəndislər, maliyyəçilər və digər ixtisaslı şəxslər də ola bilər. Yəni düzgün idarə olunan halda belə bir miqrasiya dalğası Azərbaycan üçün müəyyən sahələrdə əlavə insan kapitalı da yarada bilər.

Ancaq əsas sual yenə də başqa yerdədir: bu insanlar Azərbaycanda nə qədər qalacaq?

2022-ci ildə Rusiyada qismən səfərbərlik elan ediləndə ölkədən çıxanların əhəmiyyətli hissəsi sonradan başqa ölkələrə keçdi, bir qismi isə Rusiyaya qayıtdı. Bu dəfə isə insanlar əvvəlki təcrübəni bildikləri üçün daha tez hərəkət edə bilərlər.

Məhz buna görə payız ssenarisi ətrafında ən çox müzakirə edilən məsələ səfərbərliyin elan olunub-olunmayacağından çox, elan olunacağı təqdirdə Rusiyadan çıxışın hansı miqyasda olacağıdır.

Əgər söhbət məhdud çağırışdan gedərsə, Azərbaycan üçün ciddi miqrasiya dalğası yaranmaya bilər.

Amma 2022-ci ildəki kimi yüz minlərlə insanın hərəkətə keçdiyi ssenari təkrarlanarsa, vəziyyət tamam başqa olacaq. Bu halda Gürcüstan və digər quru sərhədi olan ölkələrlə yanaşı, Azərbaycan da alternativ istiqamətə çevrilə bilər.

Belə vəziyyətdə Bakıda ilk dəyişikliklərdən biri böyük ehtimalla daşınmaz əmlak bazarında hiss olunacaq. Daha sonra xidmət sektoru, əmək bazarı və miqrasiya orqanlarına müraciətlərin sayı arta bilər.

Ona görə də Yuxarı Larsda baş verənləri yalnız Gürcüstanın problemi kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz.

Bu gün 113 min insanın Gürcüstana keçməsi sabah Azərbaycana eyni sayda insanın gələcəyi demək deyil. Amma Rusiyada yeni səfərbərlik qərarı verilərsə, bu rəqəm region üçün daha böyük prosesin başlanğıcı ola bilər.

Belə bir ssenaridə Azərbaycan üçün məsələ təkcə sərhəddən neçə nəfərin keçəcəyi ilə məhdudlaşmayacaq. Əsas sual onların burada qalması, mənzil və əmək bazarına təsiri, eləcə də ölkənin belə bir axına nə qədər hazır olması olacaq.

Kübra Musayeva