Standart Fizika qanunları alt-üst oldu
Fiziklər bu yaxınlarda Aralıq dənizində yerləşən KM3NeT sualtı teleskopu tərəfindən aşkar edilən qeyri-adi, rekord qıran neytrino üçün mümkün izahat təqdim ediblər.
TodayPress TV xəbər verir ki, bu barədə "Gazeta.ru"da məqalə dərc olunub.
Məqalədə bildirilib ki, bu siqnal Standart Modeldən kənarda yeni fizikanın mövcudluğuna işarə edə bilər.
Neytrinolar demək olar ki, maddə ilə qarşılıqlı təsir göstərməyən, son dərəcə yüngül və elektrikcə neytral hissəciklərdir. Bu xüsusiyyət onlara kosmik məkanda demək olar ki, dəyişməz olaraq böyük məsafələrə səyahət etməyə imkan verir və ulduz partlayışları, supermassiv qara dəliklərin fəaliyyəti kimi güclü astrofizik hadisələr haqqında məlumatları qoruyur.
Son müşahidələr göstərib ki, KM3NeT detektoru 100 petaelektronvoltdan çox enerjiyə malik bir neytrino aşkar edib. Alimlər hadisələrdən birinin təxminən 220 petaelektronvolt enerjiyə malik olduğunu hesab edirlər ki, bu, indiyə qədər qeydə alınan ən enerjili neytrinolardan biridir.
Lakin bu müşahidə suallar doğurur. Nəzəri proqnozlara görə, oxşar hissəciklər Antarktida buzlarında yerləşən IceCube teleskopu tərəfindən də aşkar edilməli idi. Buna baxmayaraq, uzun müddətli müşahidələr zamanı IceCube oxşar enerjiyə malik hadisələri qeydə almayıb.
Oklahoma Dövlət Universitetinin fizikləri bu uyğunsuzluğu izah etməyə çalışıblar. Onlar steril neytrinoların — demək olar ki, yalnız adi maddə ilə qarşılıqlı təsir göstərən və hələ Standart Modelə daxil edilməyən hipotetik hissəciklərin — mövcudluğu hipotezini nəzərdən keçiriblər.
Alimlərə görə, əsas fərq neytrinoların detektorlara çatmadan keçdiyi yolun uzunluğunda ola bilər. KM3NeT tərəfindən aşkar edilən neytrinolar Yer qabığından — yəni qaya və dəniz suyundan — təxminən 150 km məsafə qət edir. IceCube üçün isə bu məsafə Antarktida buzlarında cəmi 14 km-dir.
Təklif olunan modelə görə, steril neytrinolar Yer maddəsindən keçərkən adi, "aktiv" neytrinolara çevrilə bilər. Bu proses neytrino rəqsləri fenomeni ilə əlaqəlidir — kvant effekti nəticəsində neytrinolar hərəkət etdikcə öz tiplərini dəyişirlər.
KM3NeT detektoruna gedən yolun daha qalın olması bu çevrilməni artırır və nəticədə bu teleskop IceCube-dan daha çox ultra yüksək enerjili hadisələri aşkar edə bilər.
Müəlliflərin fikrincə, bu cür müşahidələr fundamental fizikanın öyrənilməsi üçün yeni imkanlar yarada bilər. Onlar hesab edirlər ki, "IceCube-da oxşar hadisələrin olmaması artıq son dərəcə yüksək enerjilərdə yeni fizikanın mövcudluğunu göstərə bilər".
Gələcəkdə alimlər superenerjili neytrinoların müşahidələrini təhlil etməyə davam etməyi və yeni detektorların steril neytrinolar və Standart Modeldən kənar digər mümkün sapmaları təsdiqləyib-təsdiqləyə bilməyəcəyini araşdırmağı planlaşdırırlar.
Jalə Rövşən
