"Əllərim bomboş..." - Putinin "kitayski" sevgisi böyük kədərə döndü
Putinin Çinə iki günlük səfəri başa çatdı, Nəticələri ümumiləşdirəndə görürük ki, danışılacaq heç bir nəticə yoxdur. Vizasız rejimin 2027-ci ilin sonuna qədər uzadılmasından başqa, "dişə dəyəcək" birşey yoxdur.
Rusiya mediası və rəsmiləri səfəri ənənəvi şəkildə şişirdilmiş formada təqdim etdilər: 20–40 saziş, enerji əməkdaşlığının genişlənməsi, çoxqütblü dünya haqqında birgə bəyanatlar və s. Lakin səfərin ikinci gününün sonunda informasiya gündəmi o qədər zəifləmişdi ki, media artıq xırda detalları — məsələn, Putinin bir Çin mühəndisinə çay dəsti hədiyyə etməsini — ön plana çıxarmağa başlamışdı. Kreml real nəticələrin çatışmazlığını simvolik jestlər və “dərin strateji tərəfdaşlıq” ritorikası ilə kompensasiya etməyə çalışır.
Səfərlə bağlı əsas gözlənti “Power of Siberia 2” qaz kəməri layihəsi üzrə konkret razılaşmanın əldə olunması idi. Rusiya Avropa bazarındakı itkilər fonunda bu layihəni kritik əhəmiyyətli hesab edir. Lakin yekunda yalnız “ümumi anlaşma” ifadələri səsləndirildi; konkret vaxt cədvəli və texniki detallar açıqlanmadı.
Çin tərəfi isə iri və uzunmüddətli investisiyalara ehtiyatla yanaşmağa davam edir. Çin Rusiyaya açıq şəkildə asimmetrik tərəfdaş kimi yanaşır və bu model Pekinin maraqlarına tam uyğundur. Rusiya neft və qazını Çinə endirimli qiymətlərlə satmağa davam edir. 2026-cı ilin birinci rübündə Rusiyanın Çinə neft ixracı əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Bununla belə, Pekin Rusiyadan asılılığı artıracaq böyük infrastruktur layihələrinə — xüsusilə yeni boru kəmərlərinə — böyük həcmdə kapital yatırmağa tələsmir.
Çin enerji mənbələrini diversifikasiya etməyə çalışır: Yaxın Şərq, dəniz marşrutları və alternativ təchizatçılar prioritet olaraq qalır. Çin Rusiyaya əsasən orta və aşağı texnoloji səviyyəli məhsullar, sənaye avadanlıqları və istehlak malları ixrac edir. Rusiya isə getdikcə daha çox xammal tədarükçüsü roluna sıxışdırılır. Bu model Rusiyanın texnoloji asılılığını artırır və onu Çin iqtisadiyyatının periferiya əlavəsinə çevirir.
Pekin Rusiyanı Qərbə qarşı faydalı geosiyasi tərəfdaş və diqqət yayındırıcı faktor kimi görür. Bununla yanaşı, Çin Qərb sanksiyalarını birbaşa pozacaq addımlardan yayınmağa çalışır. Dual-use texnologiyaların — xüsusilə dron komponentləri və elektronikanın — axını davam etsə də, bu proses rəsmi səviyyədə məhdud və qeyri-rəsmi kanallarla idarə olunur.
Pekin zaman qazanır, enerji resurslarını aşağı qiymətlə əldə edir və riskləri minimum səviyyədə saxlayır. “Qardaşlıq” və “strateji tərəfdaşlıq” ritorikasının arxasında isə son dərəcə praqmatik və hesablanmış siyasət dayanır.
Moskva ilə Pekin arasındakı münasibətlər yaxın gələcəkdə də “bənzərsiz yüksək səviyyədə” təqdim olunacaq. Çünki hər iki tərəf Qərbi əsas geosiyasi rəqib kimi görür. Lakin bu münasibətlər bərabərhüquqlu ittifaq təsiri bağışlamır. Mövcud dinamika Rusiyanın Çindən getdikcə daha çox asılı hala gəldiyini göstərir.
Nəticə etibarilə, Putin Pekindən ciddi strateji nailiyyət əldə etmədən qayıtdı. Səfər əsasən simvolik sənədlər və vizasız rejimin uzadılması ilə yadda qaldı. Bu isə Rusiyanın beynəlxalq mövqeyinin zəiflədiyini və Çinlə münasibətlərdə tərəfdaşlıqdan daha çox asılılıq modelinə yaxınlaşdığını göstərir. Çin isə öz maraqlarını maksimum səviyyədə qoruyaraq strateji səbr siyasətini davam etdirdi.
Jalə Rövşən
