“Köksən” ifadəsi boşanmalara təsir göstərə bilməz - Millət vəkili
Azərbaycanda ailədaxili münasibətlərlə bağlı yeni hüquqi yanaşma müəyyən edilib.
Qəbul olunan qərara əsasən, həyat yoldaşının xarici görnüşü ilə bağlı alçaldıcı ifadələr işlətmək - məsələn, "köksən", "gözəl deyilsən" kimi sözlər demək müəyyən hallarda qanun pozuntusu kimi qiymətləndirilə bilər.
Hüquqi və Demokratik İslahatlar Mərkəzi-nin sədr müavini, sosioloq Elçin Bayramlı bu barədə TodayPress TV-yə danışarkən bildirib ki, son illər müşahidə olunan qlobal tendensiyalar Azərbaycan ailə institutuna da təsirsiz ötüşmür və bu, boşanmaların artmasında özünü göstərir.
Onun sözlərinə görə, bu proses boşanmaların artmasına səbəb olur:
"Azərbaycanın ailə institutuna da müəyyən təsirlər var. Boşanmalar artıb, ailə münaqişələri və mübahisələri çoxalıb. Dövlət ailə institutunun möhkəmləndirilməsi istiqamətində addımlar atır və bu baxımdan Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi Plenumunun qərarı mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ali Məhkəmənin Plenumunun verdiyi qərar ailələrin müəyyən hüquq və öhdəliklərinin tənzimlənməsi məsələsinə çox ciddi təsir göstərəcək. Çünki görürük ki, ailədaxili münaqişələrin, hətta boşanmaların və bəzi faciəvi hadisələrin səbəbində çox vaxt sadə görünən məsələlər dayanır".
Sosioloq vurğulayıb ki, bir-birini qınamaq, təhqir etmək, başqalarının yanında alçaltmaq və ya həyat yoldaşı haqqında mənfi fikirlər yaymaq son nəticədə ağır nəticələrə gətirib çıxara bilər:
“Ailədə tərəflərin yalnız hüquqları deyil, eyni zamanda mənəvi, sosial və hüquqi öhdəlikləri də mövcuddur. İnsanlar başa düşməlidirlər ki, ailə qarşılıqlı etimad, hörmət və qayğı əsasında qurulur. Burada hüquqla yanaşı, vəzifə və öhdəliklər də var və bunlar yerinə yetirilməlidir. Ailədaxili təhqiramiz ifadələr psixoloji zorakılıq formasıdır və insanın sosial nüfuzuna zərər vurur. Hər bir ailə üzvü digərinin mənafeyini, şərəf və ləyaqətini qorumalı, onun haqqında başqa yerlərdə mənfi ifadələr işlətməməli, psixoloji təzyiq vasitəsi kimi təhqiramiz ifadələrdən istifadə etməməlidir".
Sosioloq əlavə edib ki, ailə daxilində həm mənəvi, həm də hüquqi məsuliyyətin dərk edilməsi sağlam münasibətlərin formalaşmasına xidmət edir:
"Dövlətin təməlində sağlam cəmiyyət dayanır, sağlam cəmiyyətin əsas institutu isə ailədir. Sağlam ailələr olarsa, biz gələcəyə sağlam vətəndaşlar yetişdirər, möhkəm cəmiyyət formalaşdırar və güclü dövlət qurarıq. Bu baxımdan atılan bu kimi addımları təqdirəlayiq hesab edir və müsbət qiymətləndirirəm".
Milli Məclisin deputatı Fazil Mustafa isə ailə münasibətlərində alçaldıcı ifadələrin qanun pozuntusu kimi qiymətləndirilməsi məsələsinə münasibət bildirib.
Deputatın sözlərinə görə, həyat yoldaşının xarici görünüşü ilə bağlı “köksən”, “gözəl deyilsən” kimi ifadələrin işlədilməsi boşanmalara ciddi təsir göstərən amil kimi qiymətləndirilə bilməz:
"Məncə, bu məsələlər boşanmaya təsir edən amillər deyil. Boşanmanı bununla arqumentləşdirmək, açığı, o qədər də ciddi səslənmir. Təbii ki, indi insanlar daha mehriban ifadələr işlətməlidirlər. Amma bizim leksikonumuzda kobud ifadələrin, söyüşlərin olması müəyyən dərəcədə ədəbi dilimizin tarixi inkişaf prosesində sağlam mühitin formalaşa bilməməsindən irəli gəlir".
Deputat deyib ki, cəmiyyətdə mədəni ünsiyyət komponentinə yetərincə önəm verilməməsi bu cür ifadələrin geniş yayılmasına səbəb olur:
"İnsanların böyük bir qismi mahiyyət etibarilə yetərincə bilgili olmadığına və insan münasibətlərində mədəni komponentə bəzən dəyər vermədiyinə görə bu söyüş leksikonu daha güclüdür. Bunlar isə, məncə, adi rituallar, gündəlik baş verən və tez-tez işlədilən ifadələrdir".
Parlamentari bu kimi ifadələrə görə hüquqi məsuliyyət müəyyənləşdirilməsinin doğru olmadığını vurğulayıb:
"Ona görə də bu ifadələrə görə hər hansı bir məsuliyyət müəyyənləşdirilməsi doğru deyil. Biz mahiyyətcə hüququ daha ciddi pozuntulara yönəltməliyik. Əgər söhbət boşanmadan və ailə münasibətlərindən gedirsə, hüququn tənzimlənmə mexanizmini daha ciddi səbəblər üzərində düşünməliyik".
Qeyd edək ki, məsələ "Şəxsiyyət hüquqlarının müdafiəsi haqqında" Ali Məhkəmə Plenumunun Qərarında əksini tapıb. Qərara əsasən, ailə üzvünün şəxsi və ailə sirrini yaymaq, onun bəyənilmədiyini nümayişkaranə şəkildə bildirmək və ya alçaldıcı ifadələrlə nüfuzuna xələl gətirmək hüquqi məsuliyyət yarada bilər.
Türkan İsgəndərli