Tank ovçusu "Apache": Müasir orduların ən böyük havadan dəstək vasitəsi
ABŞ ordusunun ən məşhur və ən qorxulu hücum helikopteri "AH-64 Apache" quru qoşunlarını dəstəkləmək və düşmən zirehli texnikasını məhv etmək üçün xüsusi olaraq yaradılmışdır. "Boeing" şirkəti tərəfindən istehsal olunan bu helikopter güclü silahlandırması, qabaqcıl aviyonikası və yüksək sağ qalma qabiliyyəti ilə tanınır.
"Apache" 1980-ci illərdən bu günə qədər ABŞ ordusunun əsas hücum helikopteri olaraq xidmət edir və bir çox müharibədə həlledici rol oynamışdır. Ən müasir versiyası "AH-64E Guardian"dır ki, bu da pilotsuz uçuş aparatları ilə inteqrasiya olunmuş sistemlər və şəbəkə məlumat mübadiləsi ilə işləyə bilir.
Tarix və inkişaf
1970-ci illərin ortalarında ABŞ ordusu yeni nəsil hücum helikopteri axtarışına başladı. "Hughes Helicopters" şirkəti (sonradan "McDonnell Douglas", indi isə "Boeing") "YAH-64" prototipini hazırladı. 1975-ci ildə ilk uçuşunu həyata keçirdi və 1986-cı ildə "AH-64A" versiyası rəsmi olaraq qəbul edildi.
1991-ci il Körfəz Müharibəsində (Desert Storm əməliyyatı) "Apache" ilk dəfə geniş miqyasda istifadə olundu və böyük uğur qazandı. Sonrakı illərdə "AH-64D Longbow" versiyası ("Longbow" radar sistemi ilə), 2010-cu illərdə isə "AH-64E Guardian" versiyası xidmətə girdi. Bu gün "Apache" hələ də ABŞ Ordusunun əsas hücum helikopteridir və 2040-cı illərə qədər xidmətdə qalacağı gözlənilir.
Dizayn və texniki xüsusiyyətlər
"AH-64 Apache" iki mühərrikli, tandem oturacaqlı (pilot arxada, topçu öndə) hücum helikopteridir. Əsas xüsusiyyəti aşağı hündürlükdə uçma qabiliyyəti və güclü zireh qorunmasıdır.
Əsas texniki göstəricilər (AH-64E Guardian):
Mühərrik: 2 × General Electric T700-GE-701D turboşaft
Maksimum sürət: 293 km/saat
Ortalama sürət: 265 km/saat
Uçuş məsafəsi: 480 km (daxili yanacaqla)
Maksimum uçuş çəkisi: 10 000 kq
Silahlandırma:
30 mm M230 avtomatik top (1200 patron)
16 × AGM-114 Hellfire idarəolunan raket
76 × 70 mm Hydra raketləri
Stinger və ya Sidewinder hava-hava raketləri
Avionika: Longbow radar (AH-64D/E), termal nişangah, gecə görmə sistemi, pilotsuz aparatların idarəetmə imkanı
Ekipaj: 2 nəfər
Helikopterin zirehi 23 mm-lik mərmilərə qarşı davamlıdır. Müasir versiyalarında aktiv müdafiə sistemləri və elektron müharibə avadanlığı da quraşdırılır.
Variantlar
AH-64A – İlk seriya.
AH-64D Longbow – Longbow radar sistemi ilə təchiz olunmuş əsas versiya.
AH-64E Guardian – Ən müasir versiya (yüksək şəbəkə inteqrasiyası, yeni mühərrik və avionika).
AH-64E Block 3 – Gələcək təkmilləşdirmə variantı.
İstifadəçilər və döyüş təcrübəsi
"Apache əsasən" ABŞ Ordusu tərəfindən istifadə olunur. Bundan əlavə, Böyük Britaniya, İsrail, Misir, Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ, Yunanıstan, Cənubi Koreya və bir sıra digər ölkələr bu helikopteri qəbul edib.
Ən böyük döyüş təcrübəsi:
1991-ci il Körfəz Müharibəsi
2001–2021-ci illər Əfqanıstan müharibəsi
2003-cü il İraq müharibəsi
İsrailin Qəzza və Livan əməliyyatları
"Apache" xüsusilə tanklara və zirehli texnikaya qarşı çox effektivdir. "Hellfire" raketləri ilə 8 km məsafədən dəqiq zərbə endirə bilir.
"AH-64 Apache" helikopteri ABŞ hərbi aviasiyasının ən böyük uğurlarından biridir. 40 ildən artıq xidmət müddətində o, özünü dünyanın ən güclü hücum helikopterlərindən biri kimi sübut etmişdir. Müasir modernləşdirmə proqramları ilə "Apache" daha uzun illər xidmətdə qalacaq.
Bu helikopter sadəcə silah deyil, müasir müharibədə quru qoşunlarının ən güclü havadan dəstək vasitəsidir.
Nicat Osmanlı